MEB KAZANIMLARI
4. sınıf İnsan Hakları, Vatandaşlık ve Demokrasi kazanımları
29 kazanım, temalara göre program sırasıyla. Bu sınıfın kazanımlarına bağlı içerik henüz yok.
1. tema İnsan Olmak
-
Y.4.1.1 İnsan olmanın niteliklerini açıklar.
Açıklamalar
- İnsanın diğer canlılarla ortak ve farklı yanlarına değinilir.
- İnsanı insan yapan değerlere odaklanılır.
-
Y.4.1.2 İnsanın doğuştan gelen temel ve vazgeçilmez hakları olduğunu bilir.
Açıklamalar
- Hakların, insan olmaktan kaynaklandığı vurgulanır ve insanın nitelikleri ile haklar arasındaki bağa vurgu yapılır.
- İnsan haklarının herkesi kapsadığı vurgulanır.
-
Y.4.1.3 Haklarına kendi yaşamından örnekler verir.
Açıklamalar
- Can, beden ve mal dokunulmazlığı, düşünce, inanç ve ifade özgürlüğü, yaşama, çalışma, sağlık, eğitim, oyun, dinlenme vb. haklar üzerinde durulur.
-
Y.4.1.4 Çocuk ile yetişkin arasındaki farkları açıklar.
Açıklamalar
- Çocuk ile yetişkin arasındaki farklar; hak, görev, sorumluluk, özerk karar verme, temel ihtiyaçları karşılama vb. açılardan ele alınır.
- Yaşı ilerledikçe hak, özgürlük ve sorumluluklarının nasıl farklılaştığına değinilir; bu bağlamda çocuk hakları ve insan hakları genel biçimde karşılaştırmalı olarak ele alınır.
2. tema Hak, Özgürlük ve Sorumluluk
-
Y.4.2.1 Hak, özgürlük ve sorumluluk arasındaki ilişkiyi fark eder.
-
Y.4.2.2 İnsan olma sorumluluğunu taşımanın yollarını açıklar.
Açıklamalar
- İnsanın kendine, ailesine, arkadaşlarına, diğer insanlara, doğaya, çevreye, hayvanlara ve insanlığın ortak mirasına karşı sorumluluklarına yer verilir.
-
Y.4.2.3 Hak ve özgürlüklerini kullanabilen ve kullanamayan çocukların yaşantılarını karşılaştırır.
Açıklamalar
- Örneklerin hem yakın hem de uzak çevreyi kapsamasına özen gösterilir.
-
Y.4.2.4 Hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiği veya kısıtlandığı durumlarda hissettiklerini ifade eder.
Açıklamalar
- Hak ve özgürlükleri ihlal edilen kişilerin duygularına duyarlı olmanın önemine vurgu yapılır.
- Kişilerin görüş, düşünce ve hislerine duyarlı olunmadığında neden olabilecek sorunlara değinilir.
-
Y.4.2.5 Hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği veya kısıtlandığı durumların çözümünde ne tür sorumluluklar üstlenebileceğine ilişkin örnekler verir.
Açıklamalar
- Çözüm önerilerinin uzlaşıya dönük, şiddetten uzak ve demokratik olması sağlanır.
- Sorunların çözümü için izlenecek yollar ile başvurulacak kurum ve kuruluşlara [okul meclisleri, il ve ilçe insan hakları kurulları, Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık) vb.] değinilir.
-
Y.4.2.6 Hak ve özgürlüklere saygı gösterir.
Açıklamalar
- Kendi hak ve özgürlüklerine gösterilmesini beklediği saygıyı, kendisinin de başkalarının hak ve özgürlüklerine göstermesi gerektiği vurgulanır.
-
Y.4.2.7 Hak ve özgürlüklerin kullanılmasının birlikte yaşama kültürüne etkisini değerlendirir.
Açıklamalar
- Hak ve özgürlüklerin özenle kullanıldığı veya kısıtlandığı, ihlal edildiği durumların olası sonuçlarına yer verilir.
- Cumhuriyet’in ve değerlerinin birlikte yaşama kültürüne katkısı vurgulanır.
3. tema Adalet ve Eşitlik
-
Y.4.3.1 İnsanların farklılıklarına saygı gösterir.
Açıklamalar
- İnsanlar arasındaki farklılıkların doğal olduğu ve bunun ayrımcılığa neden olmaması gerektiği vurgulanır.
- Farklılıkların arkadaşlığa, dostluğa ve diğer insanlarla ilişkiye engel olmayacağı vurgulanır.
- Farklılıkların kimi zaman farklı haklara (çocuk hakları, kadın hakları, engelli hakları vb.) sahip olmayı gerektirdiğine değinilir.
-
Y.4.3.2 Adalet ve eşitlik kavramlarını birbiriyle ilişkili olarak açıklar.
Açıklamalar
- Adalet ve eşitlik kavramlarının farklarına değinilir.
- Adalet ve eşitlik bağlamında cinsiyet eşitliği, pozitif ayrımcılık konuları (dezavantajlılar, engelliler, çocuklar ile ilgili örnekler gibi) ele alınır.
-
Y.4.3.3 İnsanların hak ve özgürlükler bakımından eşit olduğunu bilir.
Açıklamalar
- Eşitliğin kurallar ve yasalar ile güvence altına alındığına değinilir.
-
Y.4.3.4 Adaletin veya eşitliğin sağlandığı ve sağlanamadığı durumları karşılaştırır.
Açıklamalar
- Karşılaştırmalar; demokrasi kültürü, birlikte yaşama, uzlaşı, çatışma bağlamlarında örneklerle ele alınır.
-
Y.4.3.5 Adil veya eşit davranılmadığında insanlarda oluşabilecek duyguları açıklar.
Açıklamalar
- Öğrencilerin empati kurmalarını sağlayabilecek örneklere yer verilir.
4. tema Uzlaşı
-
Y.4.4.1 İnsanlar arasındaki anlaşmazlıkların nedenlerini açıklar.
Açıklamalar
- Anlaşmazlıkların yaşamın bir parçası ve doğal olduğu vurgulanır.
- Anlaşmazlık durumlarında bütün tarafların aynı anda haklı olup olamayacağı sorgulanır.
- Anlaşmazlıkların nedenlerinden bazılarının iletişim ile ilgili olabileceğine değinilir.
-
Y.4.4.2 Uzlaşı gerektiren ve gerektirmeyen durumları karşılaştırır.
Açıklamalar
- Uzlaşının bireysel yaşamla değil, toplumsal yaşamla ilgili olduğu vurgulanır.
- Uzlaşı gerektiren durumların değer, ilgi, inanç ve beklentilerle ilgili olduğuna; kural, yasa, yönetmelik vb. ile belirlenmiş hususların ise uzlaşı gerektirmeyen durumlarla ilgili olduğuna değinilir.
-
Y.4.4.3 Anlaşmazlıkları çözmek için uzlaşı yolları arar.
Açıklamalar
- Uzlaşı aramada sürecin (ortak dil, iletişim vb.) sonuçtan daha önemli olduğu vurgulanır.
- Uzlaşı sürecinde fikirlerin gerekçe ve kanıtlara dayalı olarak savunulması gereği üzerinde durulur.
- Uzlaşı sürecinde saygı, açık fikirlilik, sabırlı olma, güven, empati, iş birliği vb. önemine vurgu yapılır.
-
Y.4.4.4 Anlaşmazlık ve uzlaşı durumlarının sonuçlarını örneklerle karşılaştırır.
Açıklamalar
- Sonuçların karşılaştırılmasında birlikte yaşama kültürü dikkate alınır.
- Anlaşmazlık durumlarında karşılıklı olarak hak ve özgürlüklere saygı gösterilmesi gerektiği vurgulanır.
- Uzlaşı ile çözülen sorunun, başka bir soruna neden olup olmayacağına değinilir.
5. tema Kurallar
-
Y.4.5.1 Kural kavramını sorgular.
Açıklamalar
- Kuralların neden var olduğuna, kim veya kimler tarafından ve nasıl konulduğuna güncel yaşamdan örneklerle değinilir.
- Yazılı ve yazılı olmayan kurallara değinilir.
- Kuralların zaman içerisinde değişebileceği vurgulanır.
-
Y.4.5.2 Kuralın, özgürlük ve hak arasındaki ilişkiye etkisini değerlendirir.
Açıklamalar
- Kuralların özgürlükleri ve hakları sınırlandırıp sınırlandırmayacağına değinilir.
-
Y.4.5.3 Kurallara uymanın toplumsal ahenge ve birlikte yaşamaya olan katkısını değerlendirir.
Açıklamalar
- Kurallara uyulmadığında ortaya çıkabilecek sorunlara değinilir.
- Kurallara uyulmadığında uygulanacak yaptırımların önemine değinilir.
- Birey, toplum, devlet ilişkisinin kurallarla düzenlendiğine ve bunun hukukun üstünlüğü ile olan ilişkisine değinilir.
-
Y.4.5.4 Kuralların uygulanmasına katkı sağlar.
Açıklamalar
- Kurallara uymanın ve uyulmasını takip etmenin yurttaşlık görevi olduğu belirtilir.
- Kurallara uymayanları uyarmanın doğru bir davranış olduğu vurgulanır.
6. tema Birlikte Yaşama
-
Y.4.6.1 Birlikte yaşamak için bir yurda ihtiyaç olduğunu bilir.
Açıklamalar
- Yurdun sadece bir mekân olmadığına; yaşayış biçimi, ortak değerler ve kültür ile anlam bulduğuna vurgu yapılır.
- Haymatlos ve mülteci kavramları öğrenci seviyesine uygun şekilde açıklanır.
-
Y.4.6.2 Birlikte yaşayabilmek için düzenleyici bir kuruma ihtiyaç olduğunu kavrar.
Açıklamalar
- Kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları ile bunların işlevlerine değinilir.
-
Y.4.6.3 Devletin yurttaşlarına karşı sorumluluklarını açıklar.
Açıklamalar
- Kamu kurum ve kuruluşlarının yurttaşların haklarını korumak ve geliştirmek, yurttaşlarına hizmet etmek, onların ihtiyaçlarını ve güvenliğini karşılamak için var olduğuna değinilir.
-
Y.4.6.4 Yurttaş olmanın sorumluluklarını açıklar.
Açıklamalar
- Aktif yurttaşlık kavramına örneklerle vurgu yapılır.
- Yurttaş olma sorumluluğu bireylerin konumları (çocuk-yetişkin) ile ilişkilendirilmelidir.
- Yurttaşın hem diğer yurttaşlara hem de devlete karşı sorumluluklarına değinilir.
-
Y.4.6.5 Birlikte yaşama kültürünün günlük hayattaki yansımalarına örnekler verir.
Açıklamalar
- Verilen örneklerin saygı, sorumluluk alma, iş birliği ve paylaşım, kararlara katılma, kurallara uyma, diyalog ve iletişimi içermesi sağlanır.
Kazanıma uygun bir etkinliğiniz mi var? Katkıda bulunun
Kodlar ve metinler: MEB Öğretim Programı (2018).
